Płyta główna to swoisty kręgosłup komputera. To na niej instalujemy pozostałe komponenty. Ona też odpowiada za prawidłową komunikacje wszystkich podzespołów systemu. Dziś dodatkowo integruje w sobie niektóre urządzenia takie jak karta sieciowa, czy karta dźwiękowa. Niektóre modele posiadają nawet własną kartę graficzną czy kartę sieci bezprzewodowej (WiFI). Oprócz tego wyposażona może być w dodatkowe interfejsy (np. Fire Wire, IRDA). Oprócz mnogości złączy i interfejsów płyta główna musi być trwała i stabilna. Jak widać odpowiada ona za bardzo wiele funkcji, niestety często staje się elementem na którym kupujący próbują oszczędzać. Skutkuje to później problemami z rozbudową komputera, a w najbardziej skrajnych przypadkach niestabilnością całego systemu. Powodem takiego stanu może być niewiedza kupujących, co przy ogromie parametrów cechujących te urządzenia powoduje zamieszanie. Jednak spokojnie, po przeczytaniu poniższego przewodnika na pewno będziesz zadowolony ze swojego wyboru, a Twój komputer będzie pracował stabilnie i gotowy do rozbudowy w przyszłości. Oczywiście nie będę opisywał tu wszystkich szczegółów technicznych. Skupimy się raczej na najważniejszych w praktyce parametrach, które będą kluczem w odpowiednim wyborze.

Płyta główna a procesor

Płyty główne podzielić można na kilka rodzajów: płyty do komputerów biurowych, płyty dla graczy, płyty dla entuzjastów. Dobór płyty głównej ściśle wiąże się z wyborem procesora. Procesory AMD i Intela nie działają na tych samych układach, więc przed wyborem płyty głównej wybierz procesor jednego z producentów. Jeżeli jeszcze nie wiesz który, nie przejmuj się. Skorzystaj z naszego przewodnika na temat procesorów, po czym dokończ niniejszy artykuł. Jeżeli wybrałeś już swoją platformę czytaj dalej i odpowiedz sobie na pierwsze pytanie.

Do czego będę używał komputera?

To w jakim celu będziesz używał komputera jest kluczowym pytaniem podczas wyboru niemal wszystkich podstawowych komponentów. Jeżeli masz zamiar pracować na nim, przeglądać Internet, czy od czasu do czasu rozłożyć pasjansa nie musisz wydawać kroci na płytę główną. W tym wypadku wystarczy Ci najprostsze rozwiązanie, najlepiej ze zintegrowaną grafiką (np. ASROCK G31M-S Intel G31 Socket 775 (PCX/VGA/DZW/LAN/SATA/DDR2) mATX). Komputer z taką płytą główną na pewno wystarczy do prac biurowych i prostych multimediów. Jeżeli jesteś graczem zapewne powyższe rozwiązanie nie sprawdzi się w Twoim wypadku. Potrzebować będziesz większej wydajności i stabilności. Prawdopodobnie procesor jak i karta graficzna którą wybrałeś są szybkie oraz potrzebują więcej mocy. Potrzebują zatem równie dobrej jakościowo podstawy. Nie bez znaczenie w tym wypadku są też typ i ilość złączy wbudowanych w płytę główną. Często spotkać można urządzenia wyposażone w dwa lub więcej gniazd dla kart graficznych. Pozwala to na instalacje dodatkowych układów i zwiększenie wydajności w aplikacjach 3d (np. ASROCK A780GMH/128M AMD 780G Socket AM2+ (PCX/VGA/DZW/GLAN/SATA/RAID/DDR2/CROSSFIREX) mATX). Ostatnia grupa płyt skierowana jest do entuzjastów. Są to osoby zainteresowane podkręcaniem, tj. zwiększaniem wydajności swojego komputera ponad specyfikację producentów. Dokonują tego poprzez zwiększanie taktowania procesora czy karty graficznej, oraz pamięci RAM. Płyta główna dla takich użytkowników musi zapewnić wysoką stabilność pracy oraz możliwie bezpieczne przeprowadzenie podobnych operacji. Często płyty z tego segmentu posiadają odpowiednie oprogramowanie oraz systemy odpowiedzialne za bezpieczeństwo (np. podwójny BIOS). Zwykle zbudowane są też z bardziej żywotnych układów (np. FOXCONN DESTROYER nForce 780A SLI SOCKET AM2+ (VGA/PCX/7.1/GLAN/SATA/RAID) czy GIGABYTE GA-EP45T-EXTREME Intel P45 Socket 775 (2xPCX/DZW/2xGLAN/SATA/DDR3/CROSSFIRE).

Obsługiwane CPU/typ gniazda dla procesora

Od tego jakie gniazdo posiada Twoja płyta główna zależeć będzie jaki procesor będziesz mógł na niej zainstalować. To podstawowy wybór podczas zakupu płyty głównej. Gniazda w zależności od producenta różnią się budową i ilością styków (tzw. pinów). Obecnie najpopularniejsze gniazda to AM2 i AM3 dla platformy AMD (procesory Athlon 64 / Athlon 64 X2, Phenom) i LGA 775 od Intela (CoreDuo, Core2Duo, CoreQuad). Wybór ten zdecyduje także o możliwości późniejszej rozbudowy procesora. Zdecydowanie odradzam płyty z gniazdami starszego typu, np. socket A. na szczęście spotkać je już bardzo ciężko

Chipset/mostek północny

Tak jak procesor jest sercem komputera tak chipset (inaczej mostek północny) jest sercem płyty głównej. To on odpowiedzialny jest za działanie płyty, komunikację z kluczowymi podzespołami tj. procesorem, kartą graficzną i modułami pamięci RAM oraz mostkiem południowym. Pojawiają się coraz nowsze układy o coraz większej wydajności. Chipsety produkują różni producenci, jednak przewodzą im AMD/ATI (np. AMD 770, 790X czy 790FX), Intel (P35, X38) czy Nvidia (nForce 680i SLI). Z pozostałych producentów warto wymienić SiS i VIA. Każdy model obsługuje różne technologie i ma kolosalny wpływ na wydajność płyty. Od tego parametru zależą maksymalna częstotliwość szyny danych (FSB), częstotliwość pracy modułów RAM i ich rodzaj (DDR1 czy DDR2). Zasada przy doborze jest prosta. Zwykle im nowszy chipset tym lepiej.

Mostek południowy

Ten układ odpowiedzialny jest natomiast za komunikację z kartami rozszerzeń. Obsługuje zintegrowaną kartę dźwiękową, sieciową czy graficzną. Kontroluje on też nośniki danych (dyski twarde, dyski optyczne), oraz pozostałe złącza i interfejsy. Ten wybór jest w wielkiej mierze zależny od naszych potrzeb i wymogów. Nie zwracajmy uwagi na nazwy zainstalowanych układów, a możliwości jakie oferują. Np. każda nowoczesna płyta główna powinna być wyposażona w zintegrowaną kartę sieciową (najlepiej gigabitową np. GIGABYTE GA-M57SLI-S4) oraz układ audio (np. Realtek AC 97 czy C-Media ). Jeżeli nie zależy nam na wydajności, a chcemy zaoszczędzić na karcie graficznej wybierzmy model z zintegrowaną kartą graficzną (np. AMD/ATI Radeon HD 2400, Nvidia GeForce 8400 M, czy Intel X3100). Takie układy posiadają m.in. płyty ASROCK ConRoe1333-D667 R1.0 czy Asus P5B-V.

Typ obsługiwanej pamięci

Jeszcze do niedawna królowały moduły typu DDR. Obecnie jednak dominują nowsze DDR 2. Wybierając płytę główną zwróćmy uwagę by obsługiwała ona wyższe częstotliwości pracy pamięci, najczęściej spotykane to 533, 667, 800 Mhz. Niektóre płyty obsługują nawet wyższe częstotliwości, ale są przeznaczone dla entuzjastów (tam częstotliwości przekraczają 1000 Mhz, np. Asus Striker Extreme nVidia nForce 680i SLI). Jeżeli zależy nam na wydajności upewnijmy się, że nasza płyta obsługuje tryb pamięci Dual Chanel (technologia dwukanałowa). Pozwala ona efektywniej wykorzystać pamięć. Instalując np. 2 kości o pojemności 1GB w trybie Dual Chanel uzyskamy wydajność większą niż gdybyśmy zainstalowali jedną kość 2GB.

Ilość złączy/typ złączy

Warto zwrócić uwagę również na ilość i typ złączy. Każda płyta główna powinna być wyposażona w kilka złączy USB typu 2.0, parę złączy PCI i PCI-E x1, dla kart rozszerzeń oraz co najmniej jedno szybkie złącze PCI-E x16 najlepiej w wersji 2.0 dla karty graficznej. Nie bez znaczenia może okazać się także liczba gniazd SATA I lub SATA II do podłączania nośników danych i dysków twardych. Każda płyta do komputera multimedialnego powinna też obsługiwać interfejs IRDA (podczerwień) oraz Fire Wire (do podłączania kamer cyfrowych i aparatów). Zwróćmy także uwagę na rozmieszczenie powyższych złączy. Powinno być ono możliwe ergonomiczne, co znaczy tyle iż ma umożliwić wykorzystanie każdego z nich bez względu na rozmiary innych podzespołów (złącza nie będą zasłaniane np. przez kartę graficzną, czy duże chłodzenie procesora). Dla fanów gier ważnym może być posiadanie więcej niż jednego złącza PCI-E x 16, co pozwoli na dokupienie z czasem drugiej karty graficznej i zwiększenie ogólnej wydajności 3d komputera (np. Gigabyte GA-P35-DS4).

BIOS

Z ang. Basic Input/Output System czyli podstawowy system wejścia-wyjścia to zestaw procedur pośredniczących w komunikacji systemu operacyjnego ze sprzętem. Program konfiguracyjny BIOS-u to Bios-Setup. Warto dowiedzieć się więcej o tym programiku i funkcjach jakie oferuje. Można sprawdzić czy pozwala na monitorowanie temperatury podzespołów, czy pozwala na podkręcanie, oraz czy ma odpowiednie zabezpieczenia (hasło). Informacje te znajdziesz na stronie producenta płyty głównej- na przykład ściągając instrukcję obsługi (z ang. Manual-a ) do płyty głównej. Dobry BIOS to fundament i najlepsze narzędzie pracy dla entuzjastów wyciskających ze swoich komputerów wszystkie pokłady wydajności.

Rozmiar

Ten parametr nie ma wpływu na wydajność, ale już na ergonomie jak najbardziej. Płyty główne różnią się także rozmiarem. Najczęściej spotykane są małe mini-ATX oraz większe Midi-ATX. Jeżeli nie konstruujesz komputera typu mediacenter i nie zależy Ci na miejscu zajmowanym przez obudowę wybierz większy typ. Zapewni on więcej złączy i lepsze rozmieszczenie układów, zwiększając ergonomię użytkowania.

Dodatki

Zwróć uwagę jakie oprogramowanie dostarcza producent wraz z urządzeniem. Poza sterownikami w droższych modelach znajdziemy specjalistyczne zaawansowane oprogramowanie do podkręcania (-- overclockingu-- ), czy też modyfikowania parametrów pracy całego komputera. Często też za darmo otrzymać możemy przydatne aplikacje nie związane bezpośrednio z samą płytą główną (np. aplikacja do odtwarzania filmów DVD, czy rzadziej - gry). Dowiedz się także o okablowanie dostarczane wraz z płytą. Absolutnym minimum są przewody do dysków twardych i stacji CD/DVD, oraz zestaw śrubek i wkrętek do instalacji płyty głównej w ramie obudowy. Bardzo mile widziane są też przejściówki, przełączki i przedłużacze, często pomocne podczas przyszłej modernizacji. Droższe modele mogą także posiadać wyświetlacze LCD z których odczytać będzie można dane diagnostyczne z pracy komputera (np. temperaturę, moc pobieraną, prędkość obrotową zainstalowanych wiatraków).

Detale

W droższych płytach przeznaczonych dla entuzjastów czy wymagających graczy ważny może okazać się także typ układów takich jak kondensatory czy cewki. Są to elementy najczęściej zużywające się w płytach głównych. Wiele z nich posiada specjalne, trwalsze wersje ww. układzików, co owocuje dłuższą bezawaryjnością. Najbardziej wydajne układy mają nawet pozłacane/posrebrzane końcówki złączy czy całe ścieżki, co ma wpływ na jakość urządzenia. Dobrze jest też zwrócić uwagę na typ zainstalowanego chłodzenia układów północnego i południowego mostka, najlepiej jeżeli będzie ono pasywne (tzn. bez wiatraków).

Ostatnie rady

- Wszelkie informacje szczegółowe o danej płycie głównej znajdziesz na stronie producenta. Jeżeli jest inaczej świadczy to o jego solidności, więc zastanów się dwa razy nim zdecydujesz się na produkt tej marki.
- Jeżeli wahasz się pomiędzy kilkoma modelami w podjęciu ostatecznej decyzji pomóc Ci mogą fora internetowe czy prasa specjalistyczna.
- Najlepszym sposobem dowiedzenia się czegoś o danym modelu jest wpisanie jego pełnej nazwy w okno Twojej ulubionej wyszukiwarki.

Który producent jest najlepszy?

Na rynku jest wielu producentów płyt głównych. Wszystkie znane marki są gwarantem odpowiedniej jakości wyrobu, więc omijajmy produkty mało znanych firm. Warto w tym wypadku poszukać na Internecie opinii NT. danego producenta. Pamiętaj jednak o tym, że mimo wszystko najważniejsze są parametry.

Ile wydać na płytę główną?

Płytę główną dla komputera do prac biurowych możesz kupić już od 100 do 200zł. Między 200-500zł powinno udać się znaleźć wydajny układ dla gracza. Za więcej niż 500 zł znajdziesz układy o niestandardowej wydajności, stabilności i trwałości, wyposażone w technologie i dodatki których które będzie w stanie wykorzystać tylko zaawansowany użytkownik.

AGP -- starsze złącze służące do podłączania karty graficznej. W toku ewolucji występowało ono w kilku wersjach, w zależności od szybkość x1, x2, x4, x8 (najszybsze).
ATA/SATA/SATA II -- porty komunikacyjne do podłączania dysków twardych i napędów optycznych (HDD). ATA jest najstarsza i najwolniejsza. Nowsze SATA i SATA2 pozwalają na uzyskanie lepszych prędkości odczytu i zapisu danych. Poszczególne wersje nie są ze sobą kompatybilne.
Bluetooth -- interfejs służący do bezprzewodowego podłączania urządzeń zewnętrznych.
DDR/DDR2/DDR3 -- typy pamięci operacyjnej komputera typu RAM instalowanej na płycie głównej. Różnią się budową i złączami jak i prędkością działania. Obecnie najpopularniejszy jest typ DDR2.
FSB -- magistrala łącząca CPU z kontrolerem pamięci.
IRDA -- port podczerwieni.
Karty WiFi -- urządzenia (odbiorniki i nadajniki) służące do bezprzewodowego łączenia komputerów w sieci, lub łączenia z internetem.
Magistrala -- elektryczne łącze pomiędzy podzespołami komputera złożone z kilku współdziałających szyn. Szerokość magistrali (liczba ścieżek) określa liczbę bitów jakie potrafi ona przesłać za jednym razem.
Mostek południowy -- element płyt głównych odpowiedzialnych za połączenie z napędami, łączami USB, kartą sieciową czy kartą dźwiękową zintegrowaną z płytą.
Mostek północny -- element współczesnych płyt głównych realizujący połączenia pomiędzy CPU ,pamięcią RAM, kartą graficzną i mostkiem południowym.
PCI -- typ złącza stosowany do instalacji kart rozszerzeń. Obecnie wypierany jest przez szybsze i nowocześniejsze PCI-E x1.
PCI-E -- nowoczesne złącze stosowane do instalacji kart rozszerzeń. Jego szybsza odmiana PCI-E x 16 służy do instalacji karty graficznej.
USB -- bardzo popularny port służący do podłączania urządzeń zewnętrznych do komputera. Występuje w kilku odmianach. Najnowocześniejsza jest odmiana USB 2.0.
Typ chłodzenia -- rodzaj zastosowanego układu chłodzącego mostek północny i/lub mostek południowy.
FireWire (IEEE 1349) -- bardzo szybki port służący najczęściej do podłączania urządzeń cyfrowych takich jak zewnętrzne karty dźwiękowe wysokiej jakości czy kamery cyfrowe.
Złącze procesora -- miejsce w którym instalowany jest CPU. Różni producenci procesorów używają innych złączy. Najczęściej można spotkać złącze AM2 w produktach AMD/ATi i LGA 775 w układach Intela.