Karta graficzna we współczesnym zestawie komputerowym to jeden z kluczowych podzespołów mających wpływ na wydajność całego systemu. Jest odpowiedzialna za przetworzenie danych w postaci cyfrowej, którymi posługuje się nasz komputer na obraz i przesłanie go do monitora. To dzięki kartom graficznym możemy podziwiać na swych ekranach obrazy w coraz wyższej rozdzielczości i większej palecie barw, oglądać filmy w jakości DVD czy High Definition (HD). Ona też potrafi wygenerować wspaniałe pełne szczegółów światy, w które wkraczamy grając w nowoczesne gry. Te obecnie wyrafinowane układy scalone przeszły długą drogę. Początkowo proste, potrafiące wyświetlić tylko tekst w kilku kolorach, dziś mają wielokrotnie większą moc obliczeniową od procesora i są co najmniej tak samo skomplikowane jak on. Biorąc pod uwagę ilość parametrów na jakie trzeba zwrócić uwagę przed zakupem sprawia że dobór odpowiedniego układu jest nie lada wyzwaniem dla mniej zaawansowanych użytkowników. Ale spokojnie, po przeczytaniu tego przewodnika powinieneś być zadowolony z własnego wyboru. Zanim jednak przejdziemy do sedna musisz odpowiedzieć sobie na kilka pytań.

Do czego używasz komputera?

To proste pytanie jest w tym wypadku kluczowe. Jeżeli komputer służy Ci do prac biurowych, przeglądania internetu, czy okazjonalnej zabawy w proste gry to może powinieneś zainteresować się płytami głównymi ze zintegrowaną kartą grafiki. Cóż to takiego? Jak sama nazwa wskazuje układ graficzny w tym wypadku jest wmontowany na stałe w samą płytę główną. Takie rozwiązanie do powyższych zadań sprawdzi się doskonale, a przy okazji nie zrujnuje Twojego portfela. Niestety ograniczenia takich układów są znaczne jeżeli idzie o generowanie zaawansowanej grafiki 3D czy odtwarzanie filmów w rozdzielczości HD. Ostatecznie jednak takie płyty są zwykle zaopatrzone w złącze umożliwiające w przyszłości zainstalowanie zewnętrznej karty o których mowa poniżej. Aby dowiedzieć się więcej o takich płytach przeczytaj nasz przewodnik o płytach głównych. Jeżeli interesują Cię karty o wyższej wydajności i możliwościach czytaj dalej i odpowiedz sobie na kolejne pytanie.

Jakie złącze posiadasz?

AGP czy PCI-E? Chodzi o rodzaj złącza znajdującego się na Twojej płycie głównej w którym instaluje się karty graficzne. Obecnie, starsze AGP jest wypierane przez nowsze PCI-E i w 99% nowych płyt spotkasz się z tym drugim. Dane o złączu dostępnym na swojej płycie głównej znajdziesz w instrukcji lub stronach jej producenta. Wybierając kartę graficzną zwróć baczną uwagę na to jakie posiada one złącze, gdyż nie są one kompatybilne. Jeżeli wiesz już jakie złącze posiadać ma Twoja karta, zastanów się z jakiego segmentu szukasz karty. Każdy segment skierowany jest do innej rzeszy odbiorców.

Rodzaje kart graficznych:

* Karty graficzne o średniej wydajności
* Karty graficzne o wysokiej wydajności
* Karty graficzne o najwyższej wydajności

Karty graficzne o średniej wydajności

Są to karty skierowane do szerokiego grona odbiorców jako alternatywa dla układów zintegrowanych. Najtańsze karty z tego segmentu nie pozwolą na płynną zabawę z zaawansowanymi aplikacjami 3d. Jednak nieco droższe układy oferują wydajność, umożliwiającą grę nawet w nowoczesne gry (oczywiście po zmniejszeniu poziomu detali i/lub rozdzielczości). Dodatkowo niektóre z tych kart posiadają układy wspierające dekodowanie sygnału video pozwalające na oglądanie filmów HD, oraz poprawiające ogólną jakość obrazu (np. GALAXY GeForce 9600GT 512MB DDR3/256bit DVI/HDMI PCI-E (Low Profile) (Low Power) (600/1800) czy POWERCOLOR ATI Radeon HD3850 512MB DDR3/256bit TV/DVI AGP (668/1656)). Nie bez znaczenia mogą też być gabaryty i zapotrzebowanie na moc, zwykle mniejsze niż w bardziej zaawansowanych modelach. Dodatkowo, układy z tego segmentu podczas pracy mniej się nagrzewają co pozwala na ich bezgłośne chłodzenie (tzw. pasywne chłodzenie) zastosowane m.in. w kartach GAINWARD GeForce 9400GT 512MB DDR2/128bit DVI/HDMI PCI-E (550/700) (chłodzenie pasywne) czy ASUS EAH3450 Radeon HD3450 256 MB DDR2, DVI/HDMI, HDCP, PCI-E, BOX. Decydując się na kartę z tego segmentu zwróć uwagę na szerokość szyny pamięci (standard to 128 bitów), częstotliwość pracy układu, ilość zainstalowanej pamięci video (obecne minimum to 512MB) oraz ilość jednostek Pixel/Vertex lub Unified Shaders (karty zgodne z DX10) i jednostek ROP. Zwróć uwagę czy karta posiada własną wbudowaną pamięć video. Jeżeli zależy Ci na wydajności omijaj karty wykorzystujące pamięć RAM komputera. Ceny kart z tego segmentu dochodzą do 500 zł. Pamiętaj jednak, że w tym wypadku drożej nie zawsze znaczy lepiej.

Cechy:
* niska cena
* przeciętna wydajność 3d (jednak wyższa niż w układach zintegrowanych
* niewielkie gabaryty, niska temperatura pracy
* wiele modeli chłodzona pasywnie (bezgłośnie)
* szybko może okazać się za słaba dla wymagających aplikacji 3D

Karty graficzne o wysokiej wydajności

Karty te przeznaczone są głównie dla graczy. Cechują się wysoką wydajnością w aplikacjach i grach trójwymiarowych. Pozwalają na zabawę w wyższej rozdzielczości i detalach niż karty ze średniej półki. Np. ASUS ATI Radeon HD4870 512MB DDR5/256bit T/H PCI-E (Matrix) (770/3680) czy GALAXY GeForce GTX 260+ 896MB DDR3/448bit DVI/HDMI PCI-E (0,8ns) (625/2000). W tym segmencie układy posiadają zwykle szynę 256- bitową i 512 MB wewnętrznej pamięci video typu DDR3. Ilość jednostek Pixel/Vertex lub Unified Shaderów zwiększa się do kilkudziesięciu. Wraz ze wzrostem wydajności, zwiększa się ich zapotrzebowanie na energię elektryczną. Sprawdź zatem (np. szukając w internecie) czy Twój zasilacz ma dość mocy. Zwykle też układy te wydzielają więcej ciepła co wymaga użycia wydajniejszego systemu chłodzenia (więcej informacji w części - Najważniejsze parametry techniczne kart). Jeżeli jednak nie jesteś tylko "niedzielnym graczem", albo grasz na dużym monitorze zdecyduj się na układ właśnie z tego segmentu. Ceny tych kart oscylują w granicach 500-1000zł.

Karty graficzne o najwyższej wydajności

Są to układy skierowane do najbardziej wymagających, bezkompromisowych graczy z powiedzmy sobie szczerze dużym portfelem. Oferują najwyższą wydajność, pozwalając na grę w pełnych detalach i w wysokich rozdzielczościach dodatkowo korzystając z zaawansowanych efektów poprawiających jakość obrazu (tzw. Anty-aliasing i filtrowanie anizotropowe). Karty te mocno nagrzewają się podczas pracy toteż ich systemy chłodzące są rozbudowane. Zwiększa to ich wagę i rozmiary, sprawdź zatem czy twoja płyta główna poradzi sobie z ich ciężarem, lub czy karta nie jest za długa i nie zasłoni gniazd płyty głównej (najczęściej zasłaniane są porty SATA). Jeżeli idzie o specyfikację kart z tego segmentu to posiadają one jeszcze więcej Pixel/Vertex lub Unified Shakerów (ich liczba idzie w setki) nierzadko posiadają więcej niż 512 MB pamięci video rodzaju DDR3 lub DDR4. Szyna pamięci może osiągać 512 bitów lub więcej. Tak potężne urządzenia pochłaniają sporo energii elektrycznej, toteż w tym wypadku koniecznie sprawdź jaki zasilacz posiadasz i czy jest on dość mocny. Przykładem układów z tego segmentu jest karta GAINWARD GeForce GTX 285 1024MB DDR3/512bit DVI/HDMI PCI-E (648/2484) (Dual Fan). Na koniec pragnąłbym poruszyć jedną kwestię. O ile pomiędzy segmentami średniej i wysokiej wydajności różnica jest duża, to porównując osiągi kart z segmentu wysokiego i najwyższego, różnica nie robi aż takiego wrażenia. Co za tym idzie stosunek ceny do wydajności w wypadku najdroższych kart nie jest aż tak dobry. Zastanów się więc czy jesteś gotów zapłacić dodatkowo za kilkunastoprocentowy przyrost możliwości karty. Ceny kart z tego segmentu zwykle oscylują w przedziale 1000-2000 zł, ale niektóre najnowsze układy potrafią osiągnąć niebotyczne sumy.

Procesor graficzny

GPU/chip - jest najważniejszym podzespołem decydującym o wydajności karty graficznej. To on dokonuje wszelkich obliczeń i przekształceń związanych z generowaniem i obróbką obrazu w Twoim komputerze. Rodzaj zastosowanego układu poznasz najczęściej po nazwie samej karty. Np. Radeon 3850/ Radeon 2600, Geforce 8800/ GeForce 8600 itd. Zwykle modele z tym samym GPU różnią się głównie taktowaniem procesora, szerokością szyny czy ilością zamontowanej pamięci RAM. Istnieje 3 głównych producentów procesorów graficznych: Intel (tylko układy zintegrowane np. X3100), AMD/ATI ( np. Radeon 3850) i Nvidia ( Geforce 8800GT).

Taktowanie GPU

Taktowanie GPU określa szybkość pracy głównego procesora. Taktowanie czyli częstotliwość pracy rdzenia wyraża się w megahercach (MHz). Parametr ten może posłużyć do porównania między sobą kart z procesorem z tej samej rodziny. Np. rozważamy wybór 2 podobnych kart z tym samym GPU, jeżeli inne parametry są takie same to wybierzmy model z wyższym taktowaniem.

Pixel i vertex shader

Pixel i Vertex shader są to układy odpowiedzialne za przetwarzanie odpowiednio pikseli i wielokątów w nowoczesnych układach graficznych. Generalna zasada brzmi: im więcej tym lepiej. W kartach zgodnych z DX 10 powyższe jednostki przetwarzania zostały zastąpione przez Unified shader Jednak zasada się nie zmieniła, im więcej tym lepiej. W drugim przypadku jednak ciężko porównać bezpośrednio karty od różnych producentów, gdyż Ati i Nvidia zastosowali nieco inną architekturę.

Ilość pamięci video

Ilość pamięci video jest to wielkość pamięci wewnętrznej karty graficznej. Wyrażana jest w MB i obecny standard to 256MB. Minimum to 128MB, choć coraz częściej karty uzbrojone są w 512 i więcej MB. Podobnie jak z pozostałymi parametrami im więcej tym lepiej z jednym zastrzeżeniem. Miejmy na uwadze, że niektóre karty mogą rozszerzyć swoją pamięć wykorzystując pamięć RAM komputera. Niestety wydajność systemu komputerowego może wtedy spaść, stawiając pod znakiem zapytania sens takiego rozwiązania. Technikę tą stosują oboje producenci. U ATI/AMD nazywa się to Hyper Memory, a u Nvidi Turbo Cache . Ilość pamięci na karcie nie jest ściśle związana z konkretnym modelem. Często producenci instalują kości o innej pojemności niż referencyjne.

Typ pamięci

Typ pamięci to technologia w jakiej wykonana została pamięć. Ma wpływ na prędkość przesyłu danych na karcie. Obecnie spotykane rozwiązania to DDR, DDR2 i DDR3 (niedługo DDR4). Generalnie zasada jest prosta. Im wyższy numerek przy DDR tym lepiej. Z typem pamięci zastosowanej na karcie wiąże się jej taktowanie. Jednak parametr ten nie ma kluczowego wpływu na wydajność i podobnie jak taktowanie rdzenia warto brać go pod uwagę rozważając dwie karty o identycznych pozostałych parametrach.

Szyna pamięci

Szyna pamięci, a dokładniej szerokość szyny danych jest często pomijanym parametrem. Niestety zbyt wąska szyna staje się wąskim gardłem z pozoru wydajnej karty. Odpowiada za szybkość danych przesyłanych wewnątrz samej karty graficznej i wyrażana jest w bitach. Zwróćmy uwagę na to by nasza przyszła karta miała przynajmniej 128 bitów. Jeżeli zależy nam na wydajności w grach omijajmy karty 64-bitowe.

Typ chłodzenia

Typ chłodzenia to parametr często pomijany, nie zawsze bezboleśnie. Od niego w końcu zależy bezpieczeństwo pracy naszego układu. Nowoczesne układy podczas obciążenia są w stanie rozgrzać się do kilkudziesięciu stopni. Dlatego układy chłodzące są często bardzo skomplikowane. Mają też kluczowy wpływ na poziom hałasu generowany przez układ graficzny. Warto przyjrzeć się opiniom użytkowników upatrzonej karty. Jeżeli jest za głośna na pewno taka informacja tam się pojawi. Nie dobrze w końcu by było gdyby, po kupieniu wymarzonej karty, chęć włączenia komputera wiązała się z koniecznością użycia stoperów. Oczywiście przesadzam, ale poziom hałasu generowany przez niektóre karty może być zdecydowanie nie akceptowalny. Przyglądając się chłodzeniu warto też zwrócić uwagę na jego rozmiar. Niektóre układy są tak duże że zasłaniają slot płyty głównej obok karty graficznej. Miej to na uwadze podejmując ostateczną decyzję.

Sterowniki, dodatki

Ostatnią rzeczą na jaką można zwrócić uwagę to sterowniki i dodatki załączone z kartą. Wielu producentów oprócz niezbędnych sterowników dodaje do swoich kart przydatne przejściówki, przewody czy oprogramowanie. Czasem bez wielkich różnic w cenie można wraz z kartą otrzymać cały pakiet oprogramowania multimedialnego czy jakąś dobrą grę, która udowodni nam słuszność naszego wyboru, prezentując możliwości karty.

Sprawa monitora

Pewnie zastanawiasz się jaki związek z monitorem ma dobór karty graficznej. Otóż jeżeli twój komputer ma współpracować z panelem LCD zwróć uwagę na tzw, nominalną rozdzielczość jego matrycy. Musisz pamiętać, że użytkowanie go w innej rozdzielczości powoduje niewielką (zależną od modelu monitora) utratę jakości związaną ze skalowaniem obrazu. Co za tym idzie, jeśli zdecydujesz się na słabszą kartę graficzną, może nie być ona w stanie generować płynnie zaawansowanej grafiki 3d (głównie w grach) w nominalnej rozdzielczości monitora LCD. Jeżeli ograniczenie detali nie wystarczy będziesz musiał zmniejszyć rozdzielczość by przywrócić płynność animacji co spowoduje utratę jakości obrazu. Bądź więc świadom tej wady monitorów i jej związku z wyborem odpowiedniej karty graficznej.

DirectX 10 czy 9?

DirectX (DX w skrócie) wg. Wikipedii to zestaw funkcji wspomagających generowanie grafiki (dwu i trójwymiarowej), dźwięku oraz innych zadań związanych zwykle z grami i innymi aplikacjami multimedialnymi. Dlaczego więc wersja DX jaką wspiera karta graficzna jest ważnym parametrem podczas jej wyboru? Otóż karty z DX 10 potrafią generować bardziej zaawansowaną grafikę 3d. Przynajmniej w teorii gdyż na razie gry korzystają z nowego standardu w umiarkowanym stopniu. Po za tym słabsze karty ze względu na ograniczoną wydajność i tak nie pozwolą nam cieszyć się dodatkowymi detalami. Nie mniej jednak przy zakupie warto wybrać nowe rozwiązanie, gdyż w przyszłości może się przydać, a dodatkowo starsze karty są powoli wycofywane z rynku. Oczywiście układy z DX 10 są kompatybilne wstecz z DX 9. A więc kupując kartę wspierającą DX 10 nie tracisz możliwości do zabawy z aplikacjami korzystającymi z DirectX-a 9.

Co z wyborem producenta?

Na rynku jest kilkunastu producentów kart graficznych i kilku producentów procesorów graficznych. O co chodzi ? Producenci procesorów graficznych (głównie ATI/AMD i Nvidia) wymyślają coraz to nowsze GPU. Inni producenci (np. HIS, Sapphire, Asus, Zotac, MSI) odkupują od nich te układy. Często zmieniają w nich taktowanie rdzenia, układ chłodzący czy rozmiar i rodzaj pamięci po czym sprzedają pod własną marką. Oprócz ATI/AMD i Nvidia spotkać można układy firmy Intel i Matrox. O zintegrowanych rozwiązaniach Intela więcej przeczytasz w przewodniku dot. Płyt głównych, a firma Matrox zajmuje się produkcją kart dla profesjonalnych odbiorców (zajmujących się grafiką 2d). Pamiętaj, że wybór producenta to sprawa drugorzędna, najważniejsze są parametry karty.

Ile pieniędzy warto przeznaczyć na kartę?

Rozrzut cenowy jeżeli chodzi o karty graficzne jest całkiem spory. Najtańsze modele można już kupić za 100 - 200 zł, a z drugiej strony można spotkać karty nawet za 2-3 tysiące zł. Skąd tak duże różnice? Otóż wszystko to kwestia wydajności karty i jej parametrów. Chcąc wyposażyć komputer stosowany głównie do surfowania po internecie, nie kupuj karty za 1000 zł. Jej parametry nie będą należycie wykorzystane i będzie to tylko strata pieniędzy. Zwłaszcza, że w branży komputerowej istnieje taka zależność, iż to co kosztuje majątek tuż po wprowadzeniu na rynek, dwa lata później może okazać się przeżytkiem. Do 500 zł powinieneś znaleźć kartę o średniej wydajności, do 1000 zł kupisz już kartę o wysokiej wydajności. Propozycje ponad 1000zł są przeznaczone dla entuzjastów i bezkompromisowych fanów lub zawodowców którzy wymagają maksymalnych osiągów. Moja rada jest więc taka, abyś należycie ocenił swoje wymagania i dopiero na tej podstawie dokonywał wyboru.

Chłodzenie aktywne -- rodzaj układu chłodzącego kartę graficzną. Posiada elementy ruchome (wentylatory).
chłodzenie pasywne -- rodzaj układu chłodzącego kartę graficzną. Charakteryzuje się cichą pracą, nie posiada ruchomych elementów (wentylatorów).
DirectX 9.0c -- zestaw funkcji pośredniczących w komunikacji aplikacji z kartą graficzną poprzedniej generacji. Wiele producentów aplikacji wspiera jednak nadal tą technologię.
DirectX 10 -- zestaw funkcji które pośredniczą w komunikacji aplikacji z kartą graficzną. Nowsza wersja pozwala na bardziej zaawansowane technologicznie efekty graficzne. Karta graficzna musi obsługiwać DirectX 10 by móc korzystać z jego możliwości.
GPU -- Graphic Procesor Unit -- procesor graficzny. Zawiera w sobie Pixel/Vertex shadery (lub Unified Shaders), oraz jednostki ROP.
Pixel Shader -- programowalna jednostka odpowiedzialna za wyliczanie kolorów pixeli.
Pamięć Video -- pamięć typu RAM, zainstalowana na karcie graficznej do wyłącznego użytku GPU. Niektóre karty potrafią rozszerzać swoją pamięć kożystajac z pamięci RAM komputera.
Rodzina procesora -- nazwa marketingowa układu. Np. Radeon HD2600 czy GeForce 8600 GT. Mówi o podstawowych parametrach układu. Karty z jednej rodziny posiadają ten sam GPU, ilość jednostek Unified Shader (lub Pixel/Vertex Shaderów w starszych kartach). Różnią się ilością i typem zainstalowanej pamięci, taktowaniem procesora, szerokością szyny danych i typem zastosowanego chłodzenia.
ROP -- jednostki odpowiedzialne za rendering. Czyli przekształcenie obrazu 3D na obraz 2d możliwy do wyświetlenia na ekranie.
Szerokość szyny danych -- wyrażana w bitach, odpowiada za przepustowość pamięci karty graficznej.
Unified Shaders/Stream Procesors -- jednostki zastępujące Pixel i Vertex Shadery w kartach obsługujących biblioteki DirectX 10.
Vertex Shader -- programowalna jednostka odpowiedzialna za położenie wierzchołków w przestrzeni trójwymiarowej.
Taktowanie rdzenia -- częstotliwość pracy GPU (prędkość procesora).
Typ pamięci -- rodzaj zastosowanego modułu pamięci (DDR/DDR2/DDR3/DDR4). Nowsze rozwiązania (z wyższym numerkiem) są wyżej taktowane.